ПУКТІМ КАРТУПЕЛЬ

Быдтор позьӧ ньӧбны рынокысь. Быдтор позьӧ ньӧбны донтӧмысь. Тіян эм градвыв, но ичӧтик. Мыйлы ті лоанныд радӧсьджык? 5 ведра картупельлы либӧ 15 ведра вишнялы? Мый бӧръянныд? Ме бӧрйи вишня.

Вежон кык нин тайӧ инъясас медыджыд сёрниыс – картупель пуктӧм. Менам верӧслӧн мам горт дорас тшӧтш эм мутор. Ми, мамӧ, медыджыд начальник Эделька да ме (папным ылын уджалӧ), радпырысь шуим, мый ветлам отсыштны. Но, вӧлӧмкӧ, быд лунӧ оз позь. Чесьтӧ уськӧдны кӧ козерогӧс, колӧ пӧ рака тӧлысь 28-ӧд лунъясӧ садитчыны, скорпионӧс кӧ – 23-ӧдӧ. 22 марта луннас зэрыштіс, да ог пӧ аски пуктысьӧй, муыс сьӧкыд. Но аскинас вӧлі мича поводдя, да ми асьным вӧзйысим волыны.

Локтім, а джын «мусӧ» верӧслӧн вокыс садитӧма нин. Мамӧ ӧдйӧджык котӧртіс отсасьны. Но регыд и шуис: «Тайӧ абу пуктысьӧм, а тальсьӧм. Сёрниыс унджык».))

Войвылысь локтӧм мамӧлӧн сьӧлӧмыс татшӧм пуктысьӧмысь эз бурмы.)) Но нинӧм, гортас сійӧс виччысьӧны оз сӧмын миян, но и рӧдвужлӧн муясыс, кӧні мамӧ быть отсасьӧ.

Мыйла ме заводиті вишнясянь? Тайӧ вит на вит ыджда «картупель му» вылас быдмӧ кык вишня. И кольӧм гожӧмсӧ кӧзяйка эз ӧвсьы: «Колӧ ӧти пусӧ пӧрӧдны! Вишняяс понда ставнас муыс шондісьыс тупкыса. На вӧсна картупельным оз ло!» Мися, кыдзи пилитны? Тайӧ ӧд пу, ӧти воӧн оз быдмы. А мынта тусь ӧктылам. Асьным тӧвбыд компотаӧсь, тані тӧдсаясӧс вердам да Комиӧ на варенньӧяс нулам... Верӧсӧй корсис медбур петантуй – пилитіс вожъяс, а шӧр пусӧ колис.

Миянӧс шензьӧдӧ некымын ведра картупельсӧ тадзи пыдди пуктӧмыс, но ӧд тайӧ абу весьшӧрӧ. Картупель – мӧд нянь. Миян муяснымлы пом ни дор абу. Пуктысь, кымын кӧсъян. Ми тадзи и вӧчам. И картупельным уна. И кышъям сійӧс кыза. А тані, Лунвылын, быд метр юклӧма. Ме нин коркӧ гижлі, мый Комиӧ ыджда серти тӧрас 33 да джын Кабардино-Балкария, а йӧзыс ӧтмында олӧ. Тані быдмӧ ставыс! Быдӧнлы окота чӧсмасьны тусьӧн, но пӧткӧдчыны «няньӧн» - тайӧ медводз! Чайта, та понда кӧть неуна, но ассьыд пуктынысӧ окота. Ачыд ӧд быдсяма сорасъясӧн он кисьтав, ачыд тӧждысян… Аслад чӧскыдджык и лоӧ. =)

МИЯН АССОЛЬ

«Ним – тайӧ зэв тӧдчанатор. Нимлы быть колӧ история, кодӧн эськӧ кага гӧрдитчис».

Кэти Райан «Нам нужна скала» («Куриный бульон для души. 101 история для мам» небӧгысь)

Матыстчис 2018-ӧд вося гожӧм шӧр, а ми пыр на эг тӧдӧй, кыдзи шуны нывканымӧс, кодӧс виччысим моз тӧлысь помын. Батьыс первойсяньыс шуис, мый позянлун бӧрйыныним сетӧ меным. 

Ок и жуглі жӧ ме юрӧс… Уджъёртъяс быд лун выль нимӧн нылукӧс шуисны: то Настенька, то Жанночка, то нӧшта кодкӧ… Да и ачым ог вӧлі тӧд, кыдзи шыӧдчыны кынӧмын ворсӧдчысь муспоз дорӧ. Мирса пӧшти став нимсӧ штудируйті Ӧтуввезйын, но нинӧм менам эз артмы. Колӧ ӧд, мед и вич-овйыскӧд лӧсяліс, и мед вӧлі медся мелі, медся бур вежӧртаса, медся мича да бать-мамлысь сьӧлӧм шонтысь.

Кори отсӧг паплысь. Мися, ог вермы. Сійӧ: «А, гашкӧ, сійӧ нывкаыслӧн нимнас, коді тай алӧй парус виччысис? Ми ӧд на дорын тӧдмасим». Ме нюмдышті. Меным вӧлі зэв нимкодь, мый менам верӧс – романтик, но эг кӧсйы, медым менсьым нылукӧс пыр дӧзмӧдісны сола Ассольӧн.

Буретш сійӧ лунъясас ме видзӧді «Это мы» американскӧй драма сериал. Ті ӧні, кӧнкӧ, думыштінныд: «Фу, Женя, мый вылӧ кадтӧ видзан!» Ме тіян моз жӧ чайті, кор тӧдсаяс вӧзйисны меным сійӧс, но ӧні менам мӧд видзӧдлас. Тані петкӧдлӧма трӧйняа семьяын олӧм, уна этш, уна конфликт... Мамукъяс, кор лоыштас кадныд, видзӧдӧй. Чайта, быдӧн аслыс татысь мыйкӧ босьтас.

… Видзӧда серия, кӧні Рэндаллӧн котырыс виччысьӧ кагукӧс. Том бать ёна майшасьӧ, киас нинӧм оз ӧшйы, весиг жугӧдіс ӧшӧдігас выль вентилятор да мӧдӧдчис вузасянінӧ мӧдла. Буретш тайӧ кадас нылукыслы окота лои чужны. Рэндал кватитіс рекламка, кӧні гижӧма вузасьысьӧн сылы вӧзйӧм вентилятор йылысь. Мужичӧйлысь гӧтырсӧ эз удитны нуны больничаӧ, сійӧ чужтіс нылуксӧ гортас. Медводдзаӧн сійӧс аддзисны бать-мамыс да бабыс. Кор Рэндал кутіс висьтавны мамыслы, кыдзи эськӧ кӧсйис нимтыны дитюксӧ, ань вочавидзис, мый абу быть кагаӧс шуны кодлӧнкӧ нимнас либӧ кутшӧмкӧ торъя шыпас вылӧ, нимыс воас асьнас. Тадзи и артмис. Том батьлы киас сюрис вузасянінысь кабала тор. «ТЕССАНА – тӧвруӧн меліалысь вентилятор», - лыддис сійӧ. Асььыныс медводдза кагукнысӧ гозъя шуисны вентилятор нимӧн. )) Дженьыда кӧ – Тесса.

Ме нюмъялышті. Мича ним. И, збыльысь, асьнас воис. Видзӧдлі асланым вентилятор вылӧ, коді бокам рытывбыд уджаліс, а гожӧмбыднас ме дорысь эз вешйыв, а сэні мичаника гижӧма «АССОЛЬ». ))

Меным вӧлі зэв гажа казялӧмторйысь, но нывканымӧс ми эг тадзи нимтӧй. И весиг эг НИКАӧн, коді ёна жӧ бергаліс менам юрын, а, вӧлӧмкӧ, тадзи жӧ шусьӧ миян кӧлуй косьтанным… Миян чужис ЭДЕЛИЯ!

Р.S.: Эделияӧн миян гортын шуӧны сӧмын нывканымӧс. 
Но неважӧн кывлі, мый эм татшӧм нима узьлан кӧлуй.

ТЬФУ!

     Либӧ лунвывса йӧзыс ёнджыка эскӧны вомдзалӧмъясӧ, либӧ ёнджыка оз эскыны ӧта-мӧдыслы, либӧ ме том мам, и менӧ быд боксянь кытшалӧны велӧдысь да ӧлӧдысь йӧз…

 Армис кӧ сэтшӧмтор, мый тэныд мыйкӧ оз ёна кажитчы, дерт жӧ, колӧ кодӧскӧ мыждыны. Тадзи кокниджык. Ми пырджык тадзи и вӧчлам. Бӧръя кадас ме зэв тшӧкыда кыла: «Вомдзалісны!» Сэтшӧм тшӧкыда, мый весиг ачым здук кежлӧ думыштчыла: «Гашкӧ…» Но менам семьяын эскӧны Енлы, и лои кӧ нин мыйкӧ, корӧны сылысь отсӧг и сійӧс аттьӧалӧны, а оз шаманитны.

          

     Аттьӧ, мый меным пыр мойвилӧ веськавны шань йӧз пӧвстӧ. Кага чужтанінын ме ёртаси бур нывъяскӧд. «Палата №5» - тадзи ми и нимтім чатнымӧс, кӧні матӧ квайт тӧлысь нин вит мам юксьӧны асланыс тӧжд, нок да радлуннас.

         Бӧрдӧ кӧ вӧлі менам чужсьӧг кагаӧй, ме пыр шулі: «Но тайӧ ӧд кага. Ичӧт челядь тшӧкыда бӧрдӧны. Чайта, менам оз на сэтшӧма горзы, кыдзи мукӧдыслӧн». Менам выль ёртъяслӧн та вылӧ мӧдджык видзӧдлас.

         - Менам нылукӧй ёна бӧрдіс войнас. Ӧти тӧдса кагук вывсьым вомидз вӧтліс. Сэсся некодлы ог кут петкӧдлыны муспозйӧс. Асланым кодкӧ и вӧчис тайӧс. А ывлаӧ петӧм водзын юр пыдӧссӧ пыр неуна солышта, мед ставыс бур вӧлі.

         Мӧд гижӧ:

- И миянӧс вомдзалісны. Дерт, больничаын. Коридор тыр нарӧд. Ӧти шуас: «Ой, кутшӧм ичӧтик». Мӧд: «Кутшӧм еджыдик банбокъяс»… Менам верӧс биалӧ газ, сов сы вылӧ кӧдзыштӧ, а биыс кузь кывъяс нюжӧдӧ да тратшкӧ… Сідзкӧ, вомидз пӧ эм.

Коймӧд:

- Ой! Паськыдджыка та йылысь гиж. Миян тшӧтш войбыд горзіс. Чайта, вомдзалісны жӧ.

Уджъёртъяс юалісны, кыдзи узьӧ кагаӧй. Мися, бура (сэк ичӧт на вӧлі, да войнас ачыс унмовсьліс сёйыштӧм бӧрын). Директорӧ ыдждӧдіс синсӧ да ӧлӧдіс: «Позьӧ ӧм татшӧмтор йылысь висьтасьны!» Быттьӧ ме изэрд вылысь горза, а ог сэтшӧм жӧ мам да бабъяскӧд юксьы.

Внучкасӧ видзны локтысь мамӧс шензьӧдіс со мый. Мыйла пӧ ставӧн сьӧлалӧны миян Эделька вылӧ, ставӧн шуӧны «Тьфу на вас!» либӧ «Плохая!» Мися, тадзи вомидзысь видзӧны.

А татчӧс бабным чайтӧ, мый весиг ми сыкӧд вермам вомдзывны муса нылукнымӧс бур кывйӧн. Кыдзи татшӧмыс вермас лоны? Абу али мый миян кевмысьӧмъясным медся вынаӧсь… Ме ог гӧгӧрво. Колӧ пӧ войся дӧрӧм помлӧн гугнас кагалысь чужӧмсӧ чышкыны.  Мися, сэк, дерт, войсӧ оз узь – повзяс.

Весиг медицинаын уджалысьяс видзчысьӧны. Кор ми локтім роддомысь, буретш миян врачным да медсестраным отпускаліны. Медводдза да мӧд патронаж дырйи волісны эз миян участокысь кывкутысь специалистъяс. Лунӧн сёрӧнджык виччысьтӧг воис миян медсестраным. Мекӧд сёрнитіс, туйдіс, кыдзи да мый. Мися: «Видзӧдланныд каганымӧс?» Ог пӧ, тӧрыт ӧд врач тіянӧ волӧма. Тӧлысьныд тырӧ, и локтанныд, любуйтчыштам. )

Мед ставыс ставлӧн лоӧ бур! Мед асьныд, кагукъясныд, бать-мамныд лоӧны дзоньвидзаӧсь! Эскӧй бурӧ! И ме кута зільны!

         И… дерт жӧ, ТЬФУ НА ВАС! ;)

ЫЫЫДЖЫД КӦЧ

Ті аддзылінныд 177 сантиметра кузьта кӧчӧс? Кӧчӧс, кодысь вот-вот чеччыштас кӧчпи? А менам сусед аддзыліс!

Гожӧмъясыс «Прохладнӧй» карын ёна жарӧсь. Ӧшиньвывса термометр тшӧкыда петкӧдлывліс +44! Луннас петны ывлаӧ кага виччысьысь аньлы вӧлі торйӧн нин сьӧкыд. Та вӧсна гуляйті ёнджыкасӧ рытнас.

Петі тадзи ӧтчыдысь. Ветлӧдлышті керка боктіным визувтысь Малка ю дорті, сэсся, рӧмдігас нин, матыстчи горт дорам, пукси уна патераа керкаӧ пыранінлы воча сулалысь лабич вылӧ. Пемыдкодь нин ывлаын, дерт, он ставсӧ бура аддзы… Либӧ… Аддзан сійӧс, мый збыль вылас весиг оз овлы!

Пукала тадзи еджыда-кельыдгӧрда визя платтьӧнам (дзик серпасвывса кӧчыслӧн кодь), сёрнита мамӧкӧд телепонӧн. Ылісянь кодь нин аддзи кык том аньлысь да ар квайта зонкалысь мыгӧръясныссӧ. Верстьӧяс сёрнитісны ас костаныс, а кага мыйлакӧ мелань ёна видзӧдіс.  Друг зонка кыдзи горӧдіс:

- Мамочки! Ме чайті, тайӧ кӧч! А, вӧлӧмкӧ, морт пукалӧ!

И ме, и ичӧт фантазёрлӧн дамаясыс, и куим сюрс километр сайын ӧшинь дорын связь кыйысь мамӧй нымӧн эг потӧй серамысла. =)

ШОКОЛАДКА

Шоколадка… Тайӧ кывсӧ кылігӧн, дерт, медводз дум вылад усьӧ чӧсмасянтор… Овлӧ весиг, мый дулльыд петӧ, и тэ дась нин вузасянінӧ котӧртлыны.))

Нӧшта юрам воӧ, кыдзи гожӧмъяснас менӧ тадзи нимтывлісны верстьӧяс. Ме пыр дӧзмывлі шоколадкаӧн нимтӧм вылӧ. Кор быдми нин сӧмын гӧгӧрвои, мый тайӧ комплимент. ) Вӧлӧмкӧ, верстьӧяслы кажитчӧ гожъялӧм кучик. )

Но шоколадкаяс, вӧлӧмкӧ, ёна нин паськалӧмаӧсь тайӧ олӧмас… )

Колян гожӧмнас менам воча вок Никита пинялӧма дядьӧн шуысьсӧ, квайт арӧса Витюшанымӧс. Зонкалӧн бабыс аддзӧма татшӧм «воспитаниесӧ» да и шуӧма пиыслы, мыйла пӧ кагасӧ тадзи видан, мый бара-й вӧчис. Том дядьлӧн вочакывйыс стӧч: «Тайӧ дзик нин яндысьтӧм! Шуис, мый ветлӧма тётя Нинаӧ шоколадкала!» «Да ӧд Шоколадка – тайӧ тётя Ниналӧн каньыс!» - горӧдӧма Света тьӧт.

Мӧд луннас весьшӧрӧ пинялӧм да шоколадкаясын дзугсьӧм ичӧтик зонка бара мӧдӧдчӧма тётя Нина дорӧ. Аньлӧн кывъяс серти, пукалам пӧ воча, лӧня тшай юам. Ме и юала сылысь:

- Витюша, ты Шоколадку-то видел?

- Нет, - вочавидзӧ кага.

- А где же тогда она? - оз ӧвсьы тётя Нина.

Мый вылӧ зонка зэв збыля вочавидзӧма:

- Я её съел…

МЕДДОНА КОЗИН

Неважӧн менам ёртъяс ветлӧмаӧсь Сыктывкарын  «Ворошиловский стрелок»  ворсӧм вылӧ. Эз пӧ ёна кажитчы. Налӧн командалы веськалӧма татшӧм юалӧм: «Какой народ считается самым гостеприимным?» Ог тӧд, кыдзи вочавидзисны коми нывъяс, но найӧс ёна шензьӧдӧма да дойдыштӧма весиг быттьӧ, мый колӧма вочавидзны: «Кавказын олысь войтыръяс»…

Ме быдса во нин ола Кавказын. И збыль! Татчӧс йӧзыс восьса сьӧлӧмаӧсь! Но, ме чайта, мый коми войтыр ньӧти оз кольччы «гостеприимство» серти кавказсаысь!

Ми неважӧн воим гортысь, Комиысь…

Ӧні на нюмъяла нимкодьӧйла. Комиясыд оз сӧмын пуктыны пызан вылӧ став медчӧскыдсӧ, медбурсӧ… эмсӧ и абусӧ, мед гӧститӧдны тэнӧ, но и гортад на ыстасны медгоса кусӧксӧ. То чери ваясны чӧсмӧдлыштны ылысь воӧмаясӧс, то йӧв бутуль козьналасны, то вежа ёльысь вайӧм ва, то дзоридзьяс…

Локтім Сёльыбӧ войнас. Сёрӧнджык артмис чеччӧмным. Петі мамӧлӧн жырйӧ, а сэні! Пызан вылын ыджыдсьыс-ыджыд букет маръямоль! Эн скӧрмӧй, абу сійӧ маръямольыс, коді тай Гӧрд небӧгын да «коми дзоридз». Тайӧ клумбаын быдмысь алӧйгӧрд ыджыд шаръяс. Ме неважӧнсянь ёна радейта тайӧ дзоридзьяссӧ (некымын во сайын сӧмын найӧс аслым восьті)… Кор шаръясыс зумыдӧсь, найӧ быттьӧ кутшӧмкӧ мойдса яблӧгъяс, кодъясӧс окота весиг курччыштны.)) Но пӧттӧдз нимкодясьны тайӧ дзоридзьяснас меным мойвиис сӧмын тавося ода кора (май) тӧлысьын выль гортын, лунвылын.) Комиын, кытчӧ гожӧмыс зэв дышиника локтіс, мича пионъяс мыччӧдісны юръяснысӧ сӧмын сора (юль) шӧрын! 

Кытысь татшӧм козиныс? Сійӧс водз асывнас миян ӧдзӧс улӧ пуктӧма мамӧлӧн вӧвлӧм уджъёртыс. Водзынджык сійӧ шуӧма, ме пӧ сэтшӧма кӧсъя Женяястӧ чолӧмавны семья чужӧмӧн… Сёрнитны пӧ мичаа ог куж… Меддонаыс – тайӧ менам дзоридзьяс! Вот и вӧчӧма миян сюрприз… И пышйӧма рам мортыд! )) А дзоридзыс ӧд вӧлі уна… Мамӧ шуӧ: «Ставсӧ кӧ нин козьналіс тіянлы-а…» 

Кыдзи и кужӧмаӧсь быдмыны ыркыд поводдяас. Кӧнкӧ, кӧзяйкаыслӧн муслуннас и пӧткӧдчисны. И сьӧлӧмлы найӧ лоисны ёна-ёна донаӧн... Лунвылын ме налы ёна жӧ радла, но тані пионъясыс быд клумбаын дзордзалісны, эз ӧтчыдысь нимкодьӧдны менӧ и миян туис-вазаысь… А войвылын… Войвылын тайӧ медвиччысьтӧм да меддона козиныс…

 

P.S.: Аттьӧ ставлы, коді вӧчис миянлысь дженьыдик шойччӧмнымӧс шоныдӧн да нюмаӧн.))

ОСЕТИЯСА КОМИ, КБР-са ЗЫРЯНОВЪЯС ДА МУКӦДЪЯС

Чужан мусянь ылын олӧм йывсьым тӧдмалӧм бӧрын ӧти морт менсьым шензьӧмӧн юаліс: «Мунін? А кыдзи нӧ коми кыв?»

Кыдзи коми кыв? А ме сійӧс аскӧд босьті, сійӧ пыр мекӧд и меын. Ӧд кыв – тайӧ абу пызан-улӧс либӧ керка, кодӧс он вермы нуны аскӧдыд, абу морт, кодӧс он вермы невӧлитны вуджны выльлаӧ, тайӧ абу радейтана ин, кодӧс оз позь нетшыштны мусьыс… Кыв олӧ миянын, ми сійӧс новлӧдлам аскӧд!

Ог нин сёрнит Кавказын олігӧн коми блогйысьяслӧн конкурсӧ пырӧдчӧм йылысь (гынсапӧгъяс важӧн ме дорын, ыджыд аттьӧ!), кыв сӧвмӧдан лабораторияын зільӧм йылысь…

Муыс бергалӧ… Миян гӧгӧр уна йӧз. И весиг чужан мусянь ёна ылын артмывлӧ сёрнитны мам кывйӧн. Оз сӧмын телепон пыр рӧдвужкӧд да ёртъяскӧд, оз сӧмын коми кыв велӧдысь гортсаяскӧд, но и дзик тӧдтӧм йӧзкӧд…

… 2016-ӧд волӧн бӧръя лунъяс… Владикавказ-Москва поезд.

Ме ёнасьыс-ёна радейта туй. Торйӧн нин мунны поездӧн. Но вагонӧ пуксьытӧдз пыр неуна майшася, а кутшӧм эськӧ лоӧны менам суседъяс…

Кысси ыджыд нопнам колана вагонӧдз, воӧдчи медбӧръя купеӧдз, уси улыс джадж вылӧ да пырысь-пыр триньӧбті мамуклы. Мися, ме поездын, ставыс бур. Сійӧ юаліс, а кутшӧм пӧ суседъясыд. Ме вочавидзи, мый тані дядь да том ань. (Сёрнитігкості ме пытшкӧснам кылі, мый ставӧн ме вылӧ ёна видзӧдӧны. Ме чайті, тайӧ сы вӧсна мый кылісны тӧдтӧм сёрни. А вӧлӧмкӧ!)

Сӧмын ме удиті вочавидзны суседъяс йывсьым, дядьыд шнич комиӧн юалӧ: «Тэ нӧ кытысь лоан?!» Вот ме и шензи… Мися, Удораса!!! А мамӧлы рад гӧлӧсӧн содті: «Коми суседъяс менам!»

И меным, и Визинса Вась дядьлы вӧлі зэв нимкодь сёрнитны чужан мусянь ылын комиӧн. Вӧлӧмкӧ, сійӧ некымын во нин уджалӧ Бесланын, унатор пӧ киӧн вӧча. Со ӧд, зарни киа комиясыд! Шензи, дерт, мися татысь йӧзыс миянӧ мунӧны нажӧвитчыны, а ті мӧдарӧ. Сідз пӧ артмис… Муна пӧ Выль во кежлӧ гортӧ, гӧснеч пыдди нуа осетинъяслысь сыр. Шуис на, мый коми морткӧд Кавказын сійӧ абу на паныдасьлӧма. Юалі, кӧні шаньджыкӧсь йӧзыс. Вочавидзис, мый гортын.)))

... Некыдз эг куж чайтны, мый миян Танюккӧд коми открыткаясным кодлыкӧ вермасны ковмыны Прохладный карын, кӧні ӧні ме ола. А вермас на и тадзи лоны… А ковмисны найӧ менам выль уджвывса веськӧдлысьлы (ӧні ме зіля челядь творчество шӧринын). Сылы пыр лои зэв нимкодь, кор сійӧ тӧдмаліс, мый ме Комиысь. Менам пӧ эм сэтысь зэв бур нывъёрт (а ӧні шуӧ: «Ме нин казялі, Комиысь кӧ, сідзкӧ бур!») Ӧні тайӧ нывъёртыс олӧ Краснодарын, кӧні гӧститіс менам веськӧдлысь тайӧ шойччан лунъяссӧ. Талун асывнас сійӧ ошйысис, мый «Муслун-меддонатор» гижӧда открытка «произвела фурор». ))) Меным, дерт, вӧлі нимкодь!

Нӧшта тані эмӧсь Зыряновъяс, Перминовъяс, Терентьевъяс… Но тайӧ нырвизьсӧ ме эг на туяв...